Czy dach płaski może być jednocześnie trwały, energooszczędny i efektowny wizualnie? Tak, ale pod warunkiem, że przy jego wykonaniu przestrzega się kilku ważnych zasad.
Tekst Marta Bednarek
Dach płaski balastowy (określany też jako balastowany) to jedna z najbardziej innowacyjnych form konstrukcyjnych nowatorskiego zadaszenia. I choć pozornie charakteryzuje się on znacznie mniejszą odpornością (na przykład na wiatr) to równocześnie rozwiązanie to (dzięki zastosowaniu balastu) staje się jedną z najbardziej sprawdzonych konstrukcji dachowych. Dach balastowy jest niewątpliwie ekologicznym systemem dachowym, który integruje roślinność i skutecznie chroni przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych.
Konstrukcja balastowa idealnie sprawdza się zarówno w nowych inwestycjach, jak i przy renowacji już istniejących połaci dachowych. Charakteryzuje się ona swobodnym ułożeniem wszystkich warstw, a następnie dociążeniem ich balastem. Do materiałów pełniących funkcję balastu zalicza się zazwyczaj płyty betonowe, płyty kamienne, płyty gresowe, żwir płukany, taras drewniany lub kolejne warstwy dachu zielonego, które stanowią podłoże do roślinności. W tym systemie montażowym kluczową rolę odgrywa balast, ponieważ zabezpiecza hydroizolację, poprawia właściwości termiczne i hydroizolacyjne dachu, a także umożliwia stworzenie dachu zielonego i przestrzeni rekreacyjnych. W efekcie znacząco podnosi walory estetyczne inwestycji, zapewnia skuteczną ochronę przed działaniem czynników atmosferycznych oraz wyższą odporność na uszkodzenia mechaniczne. Istotną zaletą tego rozwiązania jest minimalizacja tworzenia dziur w warstwach membrany. Wymagane jest jedynie liniowe, mechaniczne mocowanie po obwodzie, ale dodatkowy balast (między innymi w narożnikach i wzdłuż krawędzi) może być niezbędny w niektórych strefach klimatycznych.
Układ warstw
Dach balastowy występuje w układzie tradycyjnym oraz odwróconym.
W układzie tradycyjnym pierwszą warstwę stanowi podłoże (np. betonowe) pokryte paraizolacją, zaś następne warstwy stanowią: izolacja termiczna (która powinna być odporna na ściskanie), membrana dachowa (EPDM, PVC, TPO) lub papa termozgrzewalna, a na końcu warstwa wierzchnia (np. płyty betonowe, żwir lub dach zielony). W tym systemie izolacja termiczna (zazwyczaj styropian, PIR, rzadziej – wełna mineralna) musi być przykryta membraną, co zapewnia jej skuteczną ochronę przed wilgocią. Największym zagrożeniem jest tutaj ryzyko uszkodzenia membrany w trakcie przygotowywania powierzchni pod stworzenie dachu zielonego lub w trakcie jego eksploatacji.
Układ odwrócony jest idealny dla dachów, po których odbywa się regularny ruch. W tym rozwiązaniu warstwa izolacji termicznej znajduje się nad membraną dachową, która jest odseparowana od balastu warstwą termoizolacji i luźno ułożoną na niej geowłókniną. Głównym zagrożeniem takiego układu jest zawilgocenie wszystkich warstw znajdujących się powyżej membrany. Dlatego też optymalne jest zastosowanie izolacji termicznej o małej nasiąkliwości (np. XPS).
Możliwości wykonania
System balastowy (obok systemu pełnego klejenia i mocowania mechanicznego) jest jednym ze sposobów montażu dachu płaskiego. Niestety, taki układ nie może być zastosowany na każdym dachu płaskim. Jego wykonanie musi być poprzedzone obliczeniami projektanta gwarantującymi przeniesienie obciążeń przez strop lub konstrukcję dachu.
Wykonanie montażu zgodnie ze sztuką dekarską jest gwarancją trwałości, szczelności i funkcjonalności na lata, a także zachowania gwarancji producenta na pokrycie dachowe. Brak staranności w tym zakresie może doprowadzić do uszkodzenia pokrycia dachowego, a w efekcie do ponoszenia wysokich kosztów napraw.
- Kluczową zasadą, gwarantującą prawidłowy montaż dachu płaskiego w systemie odwróconym, jest odpowiednie przygotowanie podłoża do montażu. Przed instalacją membrany dachowej należy przede wszystkim sprawdzić, czy powierzchnia podłoża jest dokładnie oczyszczona i odpowiada zaleceniom projektowym konkretnego producenta. Zgodnie z tymi wymaganiami powinny być naprawione wszystkie uszkodzenia podłoża. Należy je również w razie konieczności wyrównać lub zainstalować warstwę ochronną. Ważne jest również, aby na podłożu nie było żadnych ostrych krawędzi, które mogłyby zniszczyć membranę dachową.
- Istotne jest również, aby rolkę membrany ułożyć jak najbliżej miejsca instalacji. Łatwiej jest bowiem przenieść rolkę EPDM niż później przekładać rozłożoną membranę. Kierunek rozwijania rolki jest zaznaczony na opakowaniu.
Przed montażem należy sprawdzić, czy opakowanie lub rolka EPDM nie są uszkodzone. Membrana powinna być rozłożona, wyrównana oraz ułożona we właściwej pozycji bez naciągania. Arkusze bowiem mogą być przesuwane na poduszce powietrznej wdmuchiwanej pod membranę. Przed zamocowaniem każdy arkusz EPDM przez 30 minut powinien leżeć swobodnie w celu relaksacji. Większe arkusze (12,20-15,25 m szerokości) wymagają dłuższego okresu relaksacji (45 min). Do montażu w systemie balastowym zaleca się używania arkuszy o szerokościach: 3,05 m; 6,10 m; 9,15 m; 12,20 m oraz 15,25m. - Podczas układania membrany na podłożu nie zaleca się pozostawiania luźnych arkuszy bez balastu tymczasowego. Zabieg ten umożliwi utrzymanie membrany w określonym miejscu.
- Należy pamiętać, że na dachu nie wolno składować balastu w stertach. Balast należy rozkładać zgodnie z instrukcją. Należy również unikać bezpośredniego kontaktu narzędzi z membraną.
- Istotne jest także, aby wtedy, gdy układamy membranę na wylewce betonowej zabezpieczyć EPDM włókniną separacyjną o gramaturze nie mniejszej niż 200 g/m².
Zakład włókniny powinien wynosić 15 cm. Nie jest ona konieczna, jeśli membrana jest układana bezpośrednio na termoizolacji.
Należy pamiętać, aby membranę EPDM ułożyć luźno, z zachowaniem co najmniej 100 mm zakładu pomiędzy sąsiednimi arkuszami. Po dopasowaniu ułożenia arkusza należy go zawinąć na tyle, żeby na szerokości 20 cm można go było posmarować gruntem. Po odparowaniu gruntu („test palca”) można wkleić membranę EPDM. Przyległe arkusze powinny być połączone wzdłużnie taśmą klejącą. W ten sposób powstaje ciągła i wodoszczelna membrana. - Po wykonaniu połączeń szwów oraz obróbce obwodu dachu i otworów (zgodnie ze specyfikacją danego producenta) można wykonać balastowanie membrany za pomocą następujących materiałów:
- otoczaki – o okrągłych i gładkich ziarnach, bez ostrych krawędzi i właściwej frakcji (16-32 mm). Minimalne obciążenie balastem to 50 kg/m². Należy pamiętać, że nie zawsze taka wartość obciążenia gwarantuje całkowite pokrycie membrany lub może nie odpowiadać lokalnym wymaganiom;
- dach zielony (roślinny) – zastosowanie warstwy roślinności i substratu dociążają konstrukcję, zabezpieczając ją przed siłami wiatru i innymi czynnikami zewnętrznymi;
- płyty betonowe – o powierzchni zatartej na gładko. Odstęp między płytami powinien być nie większy niż 10 mm. Bezpośrednio pod płytami należy ułożyć matę ochronną lub dodatkową warstwę membrany EPDM.
Ważne jest, aby warstwę dociskową wykonać jak najszybciej po ułożeniu hydroizolacji. W celu ustalenia rodzaju, odpowiedniego wymiaru i obciążenie balastu należy przestudiować normy obowiązujące w Polsce.
System balastowy
System balastowy stanowi jedną z bardziej ekonomicznych opcji spośród systemów dachowych i znajduje zastosowanie w różnorodnych konstrukcjach.
Przed wyborem tego systemu należy zbadać (zlecając obliczenia projektantowi) nośność konstrukcji w celu potwierdzenia, że budynek wytrzyma obciążenie od balastu. Warto również przeanalizować wymagania dotyczące nachylenia dachu oraz wytrzymałości na obciążenie wiatrem.
Marta Bednarek
Przez wiele lat zajmowała stanowiska kierownicze i wykonawcze w firmach międzynarodowych (obsługując między innymi rynek skandynawski). Aktualnie pełni funkcję dyrektora zarządzającego w firmie ADACH Sp. z o.o. Nadzoruje realizacje inwestycji z zakresu dachów płaskich i stromych. Współpracuje z renomowanymi producentami pokryć dachowych. Organizuje i prowadzi szkolenia dla wykonawców pokryć dachowych, opartych o materiały renomowanych polskich i zagranicznych producentów.
