Gdy dom ma wysunięty okap, to bardzo często wykonywana jest podbitka. Ale czy podbitka może żyć swoim życiem? Czy podbitka to jedynie taka, czy inna estetyka? Zasłanianie tego, co niekoniecznie jest piękne? Czy jednak są wskazania co do tego, jak podbitka powinna być wykonana?
Tekst i rysunki Przemysław Spych, Anatomia dachu
Z decydowanie tak. I już wyjaśniam dlaczego tak jest i o co warto lub wręcz trzeba zadbać. Podbitka ma zasłonić okap i szczyty od spodu i spełnić ważne kryterium estetyczne. To sprawa dla inwestora chyba kluczowa. Oczywiście wyjmuję z tej układanki modne budynki bezokapowe lub te pokryte deskami, które mają potem zostać nieosłonięte i stanowić element architektoniczny. Poruszę w tym tekście temat klasycznych podbitek. Można je wykonać z gotowych paneli blaszanych, z gotowych paneli PVC albo z drewna. Można też wykonać podbitkę z płyty OSB i otynkować. Pomysłów, sposobów i rozwiązań rzemieślniczych pewnie jest więcej, ale na estetykę, która jest kwestią gustu i nie ujmuje jej ważności, trzeba nałożyć ważne sprawy techniczne. Jednak, aby wyjaśnić tę techniczną stronę i konieczność zadbania o pewne detale, muszę zacząć od dachów, a w zasadzie od budowy przegrody dachowej.
Podzielmy zatem dachy na dwie grupy. Tutaj uprzedzę, że nie będę zagłębiał się w warianty, podwarianty i podwarianty podwariantów tego, jak można zbudować przegrodę dachową. A już na pewno nie jest moim celem wyjaśnianie, czym różni się dach od przegrody dachowej i czy robienie przegrody dachowej z dachu to zawsze dobry pomysł.
Pierwsza grupa dachów
Niech to będą dachy z membraną dachową, membrana otwartą dyfuzyjnie rozpiętą na krokwiach. Ta membrana dachowa, membrana otwarta dyfuzyjnie, tak zwana „oddychająca” spełnia w tym rozwiązaniu funkcję warstwy wstępnego krycia. W tym przypadku izolacja pomiędzy krokwiami, czyli zazwyczaj wełna mineralna, z założenia może dotykać membrany otwartej dyfuzyjnie. Pod okapem przy murłacie – a bardziej po polsku przy namurnicy – izolacja dachu spotyka się z izolacją ścian zewnętrznych, aby nie było mostków termicznych. Izolacja elewacji także może dotykać membrany dachowej. Dotyka to znaczy dotyka. Nie „napiera do granic wytrzymałości”. Membrana tutaj całą swoją powierzchnią dotykając wełny przekazuje na zewnątrz ewentualną wilgoć z warstwy izolacji.
Ta pierwsza grupa to dachy nie wymagające szczeliny wentylacyjnej pod warstwą wstępnego krycia. Niech to będzie takie uogólnienie.
Nie zapomnijmy o tym, dlaczego warto dać nieco większe otwory czy szczeliny w podbitce niż te minimalne 200 cm2 czystego przekroju na każdym 1 mb podbitki. Chodzi o to, aby wentylacji – w szczelinie pod deskami, pod warstwą wstępnego krycia – nie tłumić.
Druga grupa dachów
To dachy deskowane i pokryte papą lub innym materiałem bitumicznym. Tutaj warstwa wstępnego krycia to właśnie papa na deskach. W tym rozwiązaniu izolacja pomiędzy krokwiami, wełna mineralna nie może dotykać spodu deskowania i dlatego zostawia się pod deskami szczelinę wentylacyjną, kanał wentylacyjny o wysokości najczęściej 3 cm. Ponieważ w szczelinie tej musi być ruch powietrza, to musi być do niej wlot nad murłatą, czyli namurnicą, i wylot z niej gdzieś u góry, powiedzmy w regionie kalenicy. Izolacja na elewacji również nie może w tej sytuacji dotykać desek. Musi kończyć się około 3-4 cm pod deskami, aby zachować odpowiedni wlot do tego kanału. Jeśli w kanale tym jest ruch powietrza jakby „z założenia”, to izolacja z wełny powinna być osłonięta membraną otwartą dyfuzyjnie spełniającą tutaj funkcję wiatroizolacji zabezpieczającej wełnę przed wywiewaniem z niej ciepłego powietrza zimą. Tutaj ta membrana także „przekazuje” ewentualną wilgoć z warstwy izolacji na zewnątrz, czyli do kanału wentylacyjnego pod deskami. Nie zagłębiam się w inne rozwiązania budowy przegrody dachowej, ponieważ na czymś innym się koncentrujemy. Ta druga grupa to dachy wymagające szczeliny wentylacyjnej pod warstwą wstępnego krycia. I też niech to będzie pewne uogólnienie. I teraz mogę wrócić do podbitki.
Rys. 2 (z lewej). Podbitka wymaga otworów
Szczelność podbitki
Jeśli dach należy do drugiej grupy, czyli ma przewidzianą szczelinę wentylacyjną pod warstwą wstępnego krycia, to trzeba w podbitce wykonać odpowiednie otwory. Trzeba zapewnić wlot powietrza nad podbitkę i dalej do tej szczeliny wentylacyjnej, kanału wentylacyjnego pod deskowaniem. Brak w podbitce takiego wlotu o odpowiedniej wielkości jest dużym błędem. Ruch powietrza w tej szczelinie, w tym kanale pod deskami – czyli wentylacja – jest wtedy mocno stłumiona lub w skrajnej sytuacji brak tej wentylacji w ogóle, a to może skutkować pewnymi nieprzyjemnymi następstwami. Pojawić się w dachu może wysoka wilgotność względna, ryzyko zbliżenia się do punktu rosy, pojawić się może w końcu kondensat, a w jego konsekwencji – pleśń.
Jakie w związku z tym te otwory w podbitce powinny być? Dokładne wymiary geometryczne szczelin wentylacyjnych w dachu określa stosowna norma, do której inni autorzy i ja od czasu do czasu się odwołujemy. Wyjdę z założenia, że najczęściej budujesz dach na domu nieodbiegającym od pewnych standardów i krokwie masz na tym dachu krótsze niż 10 m. Wtedy uogólnienie wynikające z tej normy jest takie, że na każdym 1 mb podbitki – rozumianym jako „wzdłuż okapu, wzdłuż rynny”, aby nie było wątpliwości, ten otwór musi mieć powierzchnię czystego przekroju co najmniej 200 cm2 kwadratowych, a jeszcze lepiej, aby miał nieco więcej i zaraz wyjaśnię dlaczego. Będzie to na przykład otwór o wymiarach 10×20 lub 15×15 cm. Ale można to osiągnąć na kilka sposobów.
Pierwszy to po prostu otwór co 1 m z jakąś kratką wentylacyjną.
Drugi sposób to ciągła, nieprzerwana szczelina wzdłuż elewacji.
Trzeci to ciągła, nieprzerwana szczelina wzdłuż deski czołowej.
Czwarty to szczelina wykonana powiedzmy w połowie szerokości podbitki. Te wzdłużne szczeliny muszą mieć szerokość co najmniej 2 cm, aby uzyskać oczekiwane minimum 200 cm2 na każdym 1 mb. Przy założeniu, że umówimy się, że 1 metr ma 100 centymetrów.
No i piąty to zastosowanie odpowiedniej liczby systemowych ażurowych paneli wentylacyjnych, jeśli podbitka jest z paneli blaszanych lub z paneli PVC.
Teraz ważna uwaga: 200 cm2 powinien mieć czysty przekrój otworu. Jeśli kratka wentylacyjna swoją konstrukcją zabiera jakąś część przekroju, to trzeba to uwzględnić i dać kratkę nieco większą. Jeśli natomiast we wspomnianych szczelinach zastosujemy siatki przeciw owadom, to też trzeba to uwzględnić. Takie siatki zabierają mniej więcej 30 czy 40% z powierzchni, więc szczelinę należałoby poszerzyć do powiedzmy 2,5 cm czy 3 cm. Systemowe ażurowe panele wentylacyjne z blachy lub z PVC powinny mieć podane rzeczywiste powierzchnie sumaryczne otworów wentylacyjnych.
Skuteczniejsza wentylacja połaci dachowych
No i jeszcze nie zapomnijmy o tym, dlaczego warto dać nieco większe otwory czy szczeliny w podbitce niż te minimalne 200 cm2 czystego przekroju na każdym 1 mb podbitki. Chodzi o to, aby wentylacji – w szczelinie pod deskami, pod warstwą wstępnego krycia – nie tłumić. Nie robić wąskich gardeł, obrazowo wyjaśniając. A nie muszę chyba na łamach Naszego Dekarza przypominać, że sprawna wentylacja w przegrodzie dachowej jest niezmiernie ważna w prawidłowym jej funkcjonowaniu i w trwałości dachu, który budujesz dla swojego klienta. No chyba, że masz z nim na pieńku i chcesz dokonać jakiejś zemsty odłożonej nieco w czasie.
Jeśli natomiast budujesz dach z pierwszej wymienionej na początku grupy, czyli nie wymaga on szczeliny wentylacyjnej pod warstwą wstępnego krycia – wełna dotyka membrany i styropian na elewacji dotyka membrany, to podbitka w okapie nie musi mieć otworów, bo nie ma konieczności doprowadzenia powietrza do kanału wentylacyjnego, którego nie ma. Jednak warto wykonać tę podbitkę nie do końca szczelną ponieważ w tej pustej przestrzeni nad nią też jest potrzebny choć niewielki ruch powietrza, który będzie osuszał ewentualne drobne zawilgocenia. Nie namawiam do zostawiania niezabezpieczonych szczelin, dzięki którym szerszenie czy osy będą miały świetną sposobność do zakładania gniazd w tym spokojnym i bezpiecznym miejscu. No chyba, że… masz na pieńku z inwestorem.
