Łączenie MWK i OKPUR bezproblemowe rozwiązania

Problemy związane z wypychaniem membran wstępnego krycia przez natryskowe otwartokomórkowe piany PUR budzą niepokój wśród dekarzy. Realne szkody, powstające w wyniku zaburzenia wentylacji połaci, sprawiły że temat ten był jednym z najważniejszych wyzwań branżowych ostatnich sezonów. Był, ponieważ niedawno zostały wypracowane bezpieczne metody aplikacji pian.

Tekst i ilustracje Krzysztof Patoka

Kilkukrotnie na łamach Naszego Dekarza poruszaliśmy temat problemów jakie wywoływały natryskowe piany OKPUR (otwartokomórkowe poliuretany) przez powodowanie wypychania MWK (wysokoparoprzepuszczalnych membran wstępnego krycia). W Naszym Dekarzu 6/2023 [1] i 2/2024 roku [2] Zbigniew Buczek i ja omawialiśmy skutki tego wypychania (fot. 1) oraz proponowaliśmy sposoby ich uniknięcia z zastosowaniem dodatkowych materiałów oddzielających pianę od MWK. Te artykuły powstały po wielokrotnych zapytaniach dekarzy, którzy mieli z powodu wypychania MWK konkretne kłopoty. Dla przypomnienia: wypchnięcie powodowało zatrzymanie ruchu powietrza wentylującego, płynącego wzdłuż kontrłat, i powstawanie w związku z tym skupisk skroplin pod pokryciem. W efekcie w wielu dachach powstawały zawilgocenia w ilościach powodujących wycieki i zacieki, co wymagało interwencji i reperacji dachu. W większości takich sytuacji były zgłaszane reklamacje sugerujące wadliwe wykonanie pokrycia dachu. Dekarze należący do Polskiego Stowarzyszenia Dekarzy zwrócili uwagę na ten problem i w ten sposób powstała presja społeczna, która spowodowała, że wiodące firmy natryskujące opracowały metody nakładania pian niepowodujące wypychania MWK (rys. 1). Dodatkowo, w maju 2025 roku w Ośrodku Kształcenia Dekarzy PSD w Pruszkowie odbyło się spotkanie przedstawicieli Stowarzyszenia Wykonawców Izolacji Natryskowych (SWIN) i PSD. W efekcie utrzymujemy stały kontakt zmierzający do zacieśniania tej współpracy polegającej głównie na szkoleniach i wzajemnej wymianie informacji. Mamy nadzieję, że w ten sposób wypychanie MWK zostanie całkowicie wyeliminowane.

Warto podkreślić, że na tym spotkaniu ustalono również ważny temat, jakiego powinny dotyczyć szkolenia. Według uczestników jest nim teoria i technika układania paroizolacji. Jest to bardzo ważny temat również dla dekarzy, ponieważ brak szczelności warstw paroizolacyjnych dachów, jest powodem powstawania wad (wycieków skroplin i zacieków) skutkujących reklamacjami zgłaszanymi dekarzom. Napisaliśmy o tym w Naszym Dekarzu 6/2025 [3], ponieważ warstwy paroizolacyjne spełniają bardzo ważną funkcję blokowania przewiewów (funkcję wiatroizolacji) oraz samej pary wodnej napływającej w stronę dachu z wnętrza budynku (stąd nazwa: paroizolacja).

Blokowanie lub opóźnianie przepływu pary wodnej do termoizolacji dachów jest bardzo ważne dla prawidłowego ich funkcjonowania, ponieważ ta przegroda budowlana, przez większość czasu mierzonego w skali jednego roku, jest zimniejsza od powietrza docierającego z budynku i przenoszącego parę wodną w stronę dachu. Para po dostaniu się do konstrukcji i termoizolacji dachu skrapla się w ich zimnej części (po ich zewnętrznej stronie). Ten mechanizm powoduje gromadzenie się wilgoci w dachu, co jest oczywiście bardzo niekorzystne i może powodować powstawanie wycieków skroplin, gdy tej pary dopływa zbyt dużo. Dlatego w naszym klimacie paroizolacje są potrzebne bez względu na rodzaj termoizolacji.

Warto te zjawiska opisywać i analizować również w kontekście coraz większej popularności natryskowych pian OKPUR (i ZKPUR, czyli zamkniętokomórkowych pian PUR), ponieważ ich współdziałanie z MWK okazało się obarczone dodatkowym problemem tworzenia się naskórka (fot. 2) w miejscu połączenia pian z membranami. W trakcie przeprowadzonych badań [4] stwierdzono istnienie specyficznej cienkiej warstwy (nazywanej naskórkiem) na połączeniu piany OKPUR z membranami MWK. Taka warstewka powstaje w czasie natrysku, w efekcie reakcji tworzącej pianę. Ten naskórek łączący OKPUR z MWK wykazuje się małą paroprzepuszczalnością, ograniczającą przepływ pary wodnej do poziomu zagrażającego gromadzeniem się skroplin w piance pod MWK.

Jak wynika z badań [4], poziom paroprzepuszczalności naskórka OKPUR jest na poziomie Sd (równoważnej dyfuzyjnie grubości powietrza) w granicach 0,8-0,9 m, a dla całego połączenia (laminatu MWK + OKPUR) S_d > 0,9 m. Tymczasem według zaleceń IFD (Międzynarodowa Federacja Dekarska) powtórzonych w Wytycznych dekarskich [5] materiały stosowane jako MWK (uszczelnienia pokryć), jakie mogą stykać się z termoizolacjami muszą mieć S_d < 0,3 m. Tę granicę można uznać za sprawdzoną w trakcie kilkudziesięciu lat (około 50 lat) eksploatacji dachów z pokryciami uszczelnionymi MWK (dotyczy to obszarów strefy umiarkowanej). Jasno z tego wynika, że naskórek powstający na granicy MWK i OKPUR w czasie natrysku pian, blokuje osuszanie dachu i termoizolacji wykonanych z tych pian. Jest to tym bardziej groźne, im więcej pary wodnej dostaje się do OKPUR z powodu niestosowania osłony tych termoizolacji paroizolacjami. Warto zauważyć, że granica S_d < 0,3 m dla materiałów stanowiących warstwy wstępnego krycia stykających się z termoizolacją, dotyczy dachowych przegród budowlanych zawierających w swoim układzie warstwę paroizolacyjną.

Trzeba zaznaczyć, że powstawanie naskórka dotyczy nie tylko wysokoparoprzepuszczalnych membran, ale również deskowania oraz poszyć wykonanych z materiałów drewnopochodnych, takich jak OSB i MFP. Należy się spodziewać, że pod tymi warstwami naskórek bardziej blokuje parę wodną niż pod MWK.

Jakie to ma znaczenie dla dekarzy?

Większość dekarzy wykonuje dachy w obszarze zbliżonym do miejsca ich zamieszkania, a ich klienci, gdy są zadowoleni, powierzają im potem wszystkie prace związane z dachami: remonty i przeróbki. Z tego powodu zależy im na tym, aby wykonane przez nich dachy działały poprawnie jak najdłużej. Jeżeli jednak w dachu będą źle wykonane warstwy paroizolacyjne lub nie będzie ich wcale, to po okresie 5-10 lat (jeżeli nie wcześniej) mogą się w nich pojawić zacieki spowodowane przez skropliny. Z tego powodu muszą znać zagadnienia związane z tą ważną warstwą dachów. W związku z tym warto przeanalizować, jaki wpływ na przepływy pary wodnej przez dach mają własności dyfuzyjne poszczególnych materiałów stosowanych do ich budowy oraz jakie są reguły ich dobierania w trakcie projektowania budynku.

Prawidłowo zaprojektowane zewnętrzne przegrody budowlane: dachy i ściany powinny mieć tak dobrane materiały, aby po stronie wewnętrznej były montowane te o dużym oporze dla przepływu pary wodnej (paroizolacje), a po stronie zewnętrznej o małym oporze dla pary. Przy czym dyfuzyjność (paroprzepuszczalność) każdego z kolejnych materiałów montowanych w stronę na zewnątrz powinna być coraz większa (rys. 2). Dzięki tej zasadzie przepływ pary wodnej odbywa się w kierunku na zewnątrz przegrody, co gwarantuje, że ta ilość pary wodnej, jaka przedostanie się przez ocieplenie dachu oraz wilgoć technologiczna, mogą wydostać się do atmosfery. Przy czym, warstwa powietrza atmosferycznego wentylująca dach jest zewnętrzną granicą dla działania tej zasady (opisanej na rys. 2). Pokrycia zasadnicze (dachówki, płytki itp.) już jej nie podlegają.

Dla dachów ocieplonych pianą OKPUR natryśniętą na MWK ta zależność nie zawsze jest zachowana. Według informacji podawanych przez dostawców podstawowych surowców do wytwarzania pian poliuretanowych w miejscu natrysku, piany OKPUR mają współczynnik oporu dyfuzyjnego pary wodnej (współczynnik dyfuzji pary wodnej) μ w granicach 2-6, czyli są to materiały dyfuzyjne.

Jeżeli założymy, że grubość natryśniętej piany d = 25 cm, to dla μ = 2 współczynnik S_dpur2 = 0,5 m, a dla μ = 6 współczynnik S_dpur6 = 1,5 m. Gdy przyjmiemy, że laminat połączenia MWK + OKPUR ma S_dlam = 0,9 m, to tylko dla pian o większym oporze dla pary (od μ > 3,6) zostanie zachowana zależność Sdp > Sdl. Jednak stosując się do zasady określającej własności warstwy wstępnej (S_d > 0,3 m), między laminatem połączenia MWK + OKPUR a OKPUR powinna być szczelina wentylacyjna, co z oczywistych powodów jest niemożliwe (nie da się ich rozdzielić). Jak wynika z prostych obliczeń przy naskórku o S_d = 0,8-0,9 m nie można zbudować dachu, który będzie mógł wyschnąć z wilgoci technologicznej, gdy piana natryśnięta jest na MWK.

Jednak i ten problem znalazł rozwiązanie. Wypychanie likwidują i zlikwidują wykonawcy (SWIN i PSD), a naskórek – producenci. W wyniku współpracy dwóch firm – Marma Polskie Folie i PCC Prodex – została opracowana nowatorska membrana, która jest tak zbudowana, że jej połączenie z OKPUR ma naskórek o S_d < 0,2 m. Warto sprawdzić, co to zmienia w obliczeniach. Dla przypomnienia: gdy założona grubość natryśniętej piany d = 25 cm, to dla μ = 2 współczynnik S_dpur2 = 0,5 m, a dla μ = 6 współczynnik Sdpur6 = 1,5 m. Natomiast dla laminatu połączenia MWK + OKPUR o wartości S_dlam = 0,2 m wzajemne oddziaływania zmienią się zasadniczo, bo bez względu na właściwości piany i dla μ = 2 i dla μ = 6 wielkość S_dpur > Sdlam (S_dpur2 = 0,5 m > 0,2 m oraz S_dpur6 = 1,5 m > 0,2 m). W ten sposób właściwości warstwy wstępnej (S_d > 0,3 m), gwarantującej wysychanie dachu, są zachowane. W efekcie z taką specjalną membraną dach ocieplony OKPUR będzie wysychał, ale tylko wtedy, gdy pod pianą będzie zamontowana paroizolacja ograniczająca ilość napływającej z wnętrza budynku pary wodnej.

Słownik pojęć

Równoważna (lub ekwiwalentna) dyfuzyjnie grubość powietrza – S_d charakteryzuje właściwości dyfuzyjne warstwy materiału budowlanego o określonej grubości w ten sposób, że porównuje je do grubości warstwy powietrza o tym samym oporze dyfuzyjnym. Stąd wymiarem tego współczynnika jest metr.

Współczynnik oporu dyfuzyjnego pary wodnej (współczynnik dyfuzji pary wodnej) materiału – μ określa ile razy większy jest opór dla dyfuzji pary wodnej warstwy tego materiału od oporu warstwy nieruchomego powietrza o tej samej grubości, badanego w tych samych warunkach. Współczynnik oporu dyfuzyjnego pary wodnej jest to wielkość charakterystyczna dla poszczególnych rodzajów materiałów.
Czyli S_d opisuje własności dyfuzyjne konkretnego produktu o konkretnej grubości, a μ opisuje własności dyfuzyjne rodzaju materiału. Równoważna dyfuzyjnie grubość powietrza S_d łączy µ z grubością materiału – d wzorem: S_d = µ·d.

Konkluzja

Jak z tego wynika, dzięki współpracy oba problemy związane z natryskowymi pianami OKPUR zostały pozytywnie rozwiązane.

---

KRZYSZTOF PATOKA
Ekspert z wieloletnim doświadczeniem; członek Polskiego Stowarzyszenia Dekarzy; rzeczoznawca SITPMB przy NOT. Autor publikacji w magazynach branżowych oraz współautor „Wytycznych dekarskich” oraz „Słownika terminów i nazw dekarskich”.