Kondensacja pary wodnej jest procesem naturalnym który występuje w wielu przegrodach budynku. Proces ten powinno się przeanalizować na etapie projektowania, uwzględniając eksploatację budynku. Zasadne może okazać się również uwzględnienie go na etapie prowadzenia robót budowlanych.
Tekst Tomasz Rybarczyk
Dach jest jedną z przegród w budynku, w której kondensacja występuje i w której należy zastosować odpowiednie rozwiązania, by nad nią panować. Konsekwencje nieuwzględnienia kondensacji oraz niezastosowanie odpowiednich rozwiązań mogą nawet doprowadzić do destrukcji materiałów, z których przegroda jest wykonana. W zaprezentowanej sytuacji występująca kondensacja pary wodnej zaczęła negatywnie wpływać na elementy dachu już na etapie jego wykonywania.
Kondensacja – co na to przepisy
Co prawda według przepisów [1] pkt 2.2.5. Dopuszcza się kondensację pary wodnej w przegrodzie nieprzezroczystej (o której mowa w § 321 ust. 2 Rozporządzenia), wewnątrz niej w okresie zimowym, o ile struktura umożliwi wyparowanie kondensatu w okresie letnim i nie nastąpi przy tym degradacja materiałów budowlanych w przegrodzie wskutek tej kondensacji. Kluczowe jest właśnie to, że nie nastąpi przy tym zniszczenie materiałów. Są produkty, które są w stanie oddać tę skondensowaną wilgoć, nie tracąc przy tym swoich właściwości użytkowych i nie ulegając trwałemu uszkodzeniu (najczęściej degradacji biologicznej). Ale są też materiały, które w wyniku kondensacji pary wodnej szybko ulegają degradacji. Takim przykładem materiałów „czułych” na wilgoć może być drewniana konstrukcja dachu i jej poszycie, a także warstwa termoizolacji, którą układa się na etapie wykańczania poddasza.
Jakie są konsekwencje kondensacji?
W dachach, które są przegrodami wielowarstwowymi, ważne jest, by się bronić przed trwałym wystąpieniem kondensatu, który może zdegradować drewno oraz obniżyć właściwości materiałów do izolacji termicznej. Drewno pod wpływem wilgoci ulega korozji biologicznej, natomiast izolacja
termiczna w wyniku zawilgocenia ma gorsze właściwości cieplne. Dlatego tak ważne jest prawidłowe zaprojektowanie dachu w kontekście fizyki budowli oraz wykonanie go w taki sposób, by kondensat się nie gromadził i nie powodował wzrostu wilgotności, która mogłaby doprowadzić do powstania korozji biologicznej elementów drewnianych, a więc elementów konstrukcyjnych i poszycia lub też zawilgocenia termoizolacji. Stąd wytyczne ujęte między innymi w [2] [3] [4].
Przykład z praktyki
Przykładem wpływu kondensacji pary wodnej na etapie budowy może być realizacja dachu z pełnym deskowaniem i pokryciem z dachówek ceramicznych w budynku jednorodzinnym. W prezentowanym przykładzie takie właśnie roboty były prowadzone pod koniec 2025 roku: konstrukcję dachu wykonano w październiku, deskowanie i wstępne krycie – na początku listopada, a pokrycie dachowe – pod koniec listopada. Pomimo tego, że pomieszczenie poddasza nie było szczelne, ponieważ były szczeliny między deskowaniem a murłatą, to jednak warunki atmosferyczne oraz warunki panujące wewnątrz poddasza były takie, że sprzyjały powstawaniu kondensatu, który zaczął się gromadzić na poszyciu od spodu. Wzrost zawilgocenia poszycia był widoczny już w połowie listopada. Panowała wówczas typowa jesienna aura. Proces ten zaczął się po wykonaniu wstępnego krycia z papy na deskowaniu oraz wstawieniu okien połaciowych.
W świeżo wzniesionym budynku niezależnie od zastosowanego materiału murowego wilgotność wewnątrz jest dosyć wysoka. Wskutek sprzyjających warunków do kondensacji pary wodnej, nastąpiło jej wykroplenie na najchłodniejszych elementach w pomieszczeniu – na poszyciu z desek od spodu, czyli od wewnątrz. Deski od strony poddasza zaczęły czernieć i widać było na ich powierzchni skropliny. To klasyczny przykład wystąpienia kondensacji podczas robót, w którym widać, że już na tym etapie należy zabezpieczyć dach przed kondensacją. Trzeba było działać szybko, ponieważ prowadziło to do degradacji deskowania. Brak reakcji zniweczyłby dotychczasowe prace.
Doprowadzenie dachu do stanu „używalności”
Należało wykonać roboty i rozwiązania polegające na zapewnieniu cyrkulacji powietrza w pomieszczeniu poddasza na czas budowy, które będą również zapewniać wentylację przestrzeni dachu między poszyciem a wełną mineralną, która będzie zamontowana na etapie wykańczania poddasza.
By zapewnić tę wentylację zamontowano grzybki wentylacyjne Vent’X/SpeedWent o średnicy ø8 cm. W opisywanym przypadku dach jest dachem kopertowym, w którym kalenica nie jest długa, więc otwory wentylacyjne z grzybkami były konieczne.
Kolejnym etapem było usunięcie z desek z czarnego nalotu. Wykonano to za pomocą czyszczenia mechanicznego oraz za pomocą środka chemicznego – podchlorynu sodu o stężeniu nie większym niż 5%. Środek ten był zastosowany w celu usunięcia pleśni. Po wykonaniu tych prac doprowadzono do oczyszczenia desek z pleśni i zwiększenia cyrkulacji powietrza, która umożliwiła skutecznie usuwanie kondensatu.
Podsumowanie
Ten przykład wyraźnie pokazuje, że już w trakcie prowadzenia robót mogą wystąpić niekorzystne warunki – zwłaszcza wiosną i jesienią, które mogą się przyczynić do degradacji elementów dachu wskutek kondensacji pary wodnej. Dlatego efekt kondensacji należy uwzględnić nie tylko w gotowych dachach, ale niezbędne jest też uwzględnienie tego zjawiska na etapie prowadzenia robót przez zapewnienie odpowiednich warunków w trakcie ich wykonywania i nadzorowania.
TOMASZ RYBARCZYK
Dr inż. budownictwa, architekt. Praktyk z ponad 30-letnim doświadczeniem; ma uprawnienia do projektowania i kierowania budową bez ograniczeń w zakresie konstrukcyjno-budowlanym oraz uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń w specjalności architektonicznej; pełni funkcję kierownika budowy lub inspektora nadzoru inwestorskiego; rzeczoznawca budowlany w zakresie projektowania i wykonawstwa; znawca materiałów i technologii; projektuje, opracowuje ekspertyzy i opinie techniczne; członek trzech komisji technicznych w Polskim Komitecie Normalizacyjnym.
