Większość producentów pokryć dachów pochyłych zaleca, aby te pokrycia były wentylowane. Wiadomo, że spełnienie tego warunku wymaga wykonania odpowiednich wlotów w okapie dla powietrza atmosferycznego oraz wylotów dla tego samego powietrza, które wynosi nadmiar wilgoci z dachu. Wloty i wyloty muszą być wykonane według ściśle określonych zasad. Warto pokazać jak powinny być realizowane w praktyce.
Tekst i ilustracje Krzysztof Patoka
W trzech kolejnych numerach Naszego Dekarza (1-3/2024) zamieściliśmy opisy trzech podstawowych modeli wykonania okapów wentylowanych dachów pochyłych [1]. We wszystkich tych rozwiązaniach wloty są osłaniane specjalnymi kratkami przeznaczonymi do takiego zastosowania lub wykonywanymi przez dekarzy z blachy perforowanej. To ostatnie rozwiązanie jest ostatnio coraz bardziej popularne, ponieważ pozwala dopasować ten element do wymagań konkretnego dachu. Warto jednak zauważyć, że wiele okapów ma montowane gotowe osłony wlotów przygotowane do konkretnych rodzajów pokryć przez ich producentów.
| Długość krokwi wentylowanej | Wielkość przekroju wentylacyjnego w okapie teoretyczna | Wysokość szczeliny wentylacyjnej w okapie z uwzględnieniem istnienia kontrłat zasłaniających przekrój | Wielkość przekroju wentylacyjnego na kalenicy lub narożu na jedną stronę – na jedną połać |
| (mb) | (cm2/m) | (cm) | (cm2/m) |
| 6-10 | 200 | 2,4 | 50 |
| 11 | 220 | 2,6 | 55 |
| 12 | 240 | 2,9 | 60 |
| 13 | 260 | 3,1 | 65 |
| 14 | 280 | 3,3 | 70 |
| 15 | 300 | 3,6 | 75 |
| Itd. | Itd. | Itd. | Itd. |
Taki sam asortyment osłon jest proponowany, przez tych samych producentów pokrycia, również dla wylotów w kalenicy lub narożu. Takie zestawy (listwa okapowa + listwa kalenicowa) dominują wśród pokryć blaszanych typu zatrzaskowe panele rąbkopodobne. Natomiast w pozostałych pokryciach osłony wylotów na kalenicach i narożach są wykonywane najczęściej z gotowych taśm kalenicowych oferowanych w systemach producenckich lub przez firmy sprzedające akcesoria dachowe (opisane w Naszym Dekarzu [2]). Warto dokonać przeglądu tych materiałów w celu sprawdzenia ich zgodności z wymaganiami zawartymi w Wytycznych dekarskich [3], opartymi o normę DIN 4108-3.
Wymagania te w swojej podstawowej formie określają wymiary warstwy wentylacyjnej, która pod pokryciami dachów pochyłych jest niską szczeliną utworzoną przez kontrłaty o wysokości zależnej od długości krokwi (tabela). Określenie tych wymiarów polega na podaniu minimalnych wartości pola przekroju przepływu powietrza. Ze względu na sposób działania wentylacji (musi być przepływ powietrza) są podawane najmniejsze z możliwych pola przekroju poprzecznego warstwy wentylacyjnej oraz jej wlotów i wylotów (rys. 1). Dla przepływu powietrza są to bowiem decydujące wymiary – nie mogą być ani za małe, ani za duże. Jeżeli są one dobrze dobrane i określone, to wielkość przestrzeni wewnętrznej nie powinna być mniejsza od wlotu (większego od wylotu), a najlepiej, by była od niego większa (rys. 1). Inny jest wpływ i znaczenie wlotu oraz wylotu, a inaczej działa wysokość szczeliny wentylacyjnej.
W związku z tym, że w budynkach o najpopularniejszej wielkości długość krokwi jest zazwyczaj mniejsza od 10 m, to produkowane masowo i oferowane w hurtowniach gotowe osłony wlotów (fot. 1 i fot. 2) mają przelotowość zapewniającą 200 cm² na 1 mb długości takich kratek.
Gdy sprawdziłem przelotowość (sprawność przepływu) gotowych taśm perforowanych (fot. 1, slajd 1) wykonywanych głównie z PVC (rzadziej z aluminium), okazało się, że w zależności od producenta wynosi ona od 45 do 50%. Wysokość tych taśm to 7-8 cm. Sposób sprawdzenia polega na wykonaniu skanu fragmentu takiej osłony, który po powiększeniu i wydrukowaniu na papierze formatu A4 pozwalał dość precyzyjnie obliczyć powierzchnię otworów przelotowych i całkowitą powierzchnię skanu. Po policzeniu tych powierzchni można łatwo wyznaczyć stosunek ich proporcji i pomnożyć przez 100%, aby mieć procentowy wynik sprawności przepływu (przelotowości).
Sposób takiego wyliczenia prezentuje slajd 2, dotyczący osłony wykonanej z blachy perforowanej zamocowanej na końcu kontrłaty i pokazanej na fot. 3 z modelem szkoleniowym. Na tym zdjęciu widać specjalną listwę montażową, oferowaną przez producenta pokrycia, która też zawiera otwory wentylacyjne. W rezultacie takiego sposobu wykonania okapu jego wlot jest podwójny i ma odpowiednią powierzchnię, większą niż wymagane 200 cm² na 1 mb okapu. Warto jednak zwrócić uwagę, że nie wszystkie listwy wentylujące do blach modułowych lub paneli rąbkopodobnych w okapie (fot. 3, fot. 4) spełniają tak dobrze wymagania normy DIN 4108-3. Bardzo często mają błędnie wykonane otwory wewnętrzne – te od strony dachu, które nie są widoczne (rys. 2, slajd 3), ale stanowią przeszkodę dla przepływu powietrza.
Bez względu na to jak jest wykonana osłona wlotu dla powietrza wpadającego pod pokrycie, jest ona elementem będącym w całości do przejścia przez to powietrze. Wymiar otworu powinien być taki sam niezależnie od tego, czy jest to kratka wentylacyjna z antywróblówką (fot. 1 i fot. 2), czy metalowa listwa okapowa (fot. 3 i rys. 2) na całej długości przepływu powietrza. Tymczasem, w wielu metalowych listwach przeznaczonych do osłony wlotów i wylotów wentylacyjnych otwory po każdej ich stronie mają różne kształty i różne powierzchnie przepływu. Przy czym ta niewidoczna strona ma w większości elementów za małą powierzchnię czynną, w sposób ewidentnie hamujący przepływ powietrza. Co gorsza, prawidłowe relacje powinny być odwrotne: ta widoczna powierzchnia powinna mieć pole przepływu określone w normach (rys. 1), a ta druga – niewidoczna – powinna mieć większą powierzchnię, ponieważ (konieczna konstrukcyjnie) zmiana kształtu otworów powoduje dodatkowe opory przepływu. Czyli nie dość, że druga powierzchnia przepływu zmienia kierunek prądów powietrza, to jeszcze jest mniejsza niż wymagana w normach i zaleceniach [3]. Pocieszające jest jednak to, że coraz większa grupa dekarzy potrafi dobrać rodzaj blach perforowanych do wykonania na budowie odpowiednich wlotów dla powietrza atmosferycznego.
Bibliografia:
[1] K. Patoka. Okapy dachów pochyłych. Przykłady prawidłowego wykonania – cz. 1, 2 i 3. Nasz Dekarz 4, 5 i 6/2024.
[2] K. Patoka. Wyloty powietrza wentylującego w kalenicach i w narożach. Nasz Dekarz 3/2025.
[3] Wytyczne dekarskie. Zeszyt 4. Zasady doboru warstw wstępnego krycia dla pokryć dachów pochyłych z detalami wykonawczymi. Warszawa 2020
Krzysztof Patoka
Ekspert z wieloletnim doświadczeniem; członek Polskiego Stowarzyszenia Dekarzy; rzeczoznawca SITPMB przy NOT. Autor publikacji w magazynach branżowych oraz współautor „Wytycznych dekarskich” oraz „Słownika terminów i nazw dekarskich”.
